ONA MUSICHANING DUOSI

O‘rik daraxtiga musicha in qurib bola ochganidan Halimjon xabardor edi. U bir kuni daraxt tagida yotgan nimjon musicha bolasiga ko‘zi tushdi. Mitti jonivorni beozorgina qo‘liga olib tepaga qaradi-yu, kechagi qattiq shamoldan uyaning buzilganini angladi. Uchirma bo‘lmagan palapon kaftida tipirchilar, daraxt shoxidan musicha jonsarak bolasiga qarardi. Unga: «Bolangdan xavotir olma, u xavfsiz joyda», deya palaponni uyiga olib kirdi-da, buvisiga in yasamoqchi ekanligini aytdi. – Savob ish bo‘ladi, – quvvatladi Hamro xola. Halimjonning kichkinaligidan ustachilikka zavqi baland edi. Rahmatli otasidan qolgan arra va tesha qo‘lidan tushmaydi... Ko‘p o‘tmay tayyor bo‘lgan inni u daraxtning shamolpana joyiga o‘rnatdi, buvisining yordami bilan palaponni uyaga olib chiqdi, suv, don qo‘yishni ham unutmadi. Daraxt tepasida gir aylangan ona musicha mustahkam qurilgan «yangi uyi»ga – bolasining yoniga qo‘ndi-yu, Halimjon bilan buvisi xotirjam bo‘lishdi. Halimjonning otasi yo‘q, uzoq shaharga turmushga chiqib ketgan onasi esa o‘zi bilan o‘zi ovora. Buvisi kasalmand – havo aynisa, o‘zini noxush sezib, tomirlarida og‘riq his qiladi. Yomg‘ir yog‘ishi, tomlaridan chakka o‘tishini o‘ylab, yotib qoladi. – Katta bo‘lsam, mohir usta bo‘laman, biz ham tomi tunukali uyda yashaymiz, mana ko‘rasiz, – deydi Halimjon. ...Quyosh charaqlab nur sochar, qushlar sayrashi quloqqa chalinar, buvi-nabira havoza tagidagi so‘rida choy ichib o‘tirishardi. Sal nariga ikki musicha kelib qo‘ndi-yu, Halimjon: – Buvi, qarang, – dedi ko‘zlari chaqnab. – Musichalargami? – kulimsiradi Hamro xola. Halimjon parvarishlagan palapon allaqachon uchirma bo‘lgan. Endi balandlarga uchishga qodir, lekin uzoqqa ketgisi yo‘q edi. Hamro xola nabirasiga bir rivoyat aytdi: «Luqmoni Hakim ikki bolasini olib, bemorlarni davolagani o‘zga yurtga yo‘l olibdi. So‘qmoq. Havo issiq. Yo‘lda jiyda daraxtini ko‘rib, to‘xtabdi. Daraxt yonida buloqcha bor ekan. Suvga non botirib, tushlik qilibdi. Bir payt kichik o‘g‘ilning ko‘zi jarlikdagi bir teshikka tushibdi. Bilishsa, u endigina bola ochgan musichaning uyasi ekan. O‘g‘il palaponlarni olib berishini dadasidan so‘rabdi. «Mumkin emas. Jo‘jalar nobud bo‘ladi, onasi qarg‘aydi», deb tushuntirmoqchi bo‘libdi Luqmoni Hakim. Lekin bola tushunmay, xarxasha qilaveribdi. Qaytishda olib beraman, va’da beribdi ota. Bolalar ishonishibdi. BOSHIMDAGI SOYABONIM Duogo‘yim onam bo‘lsa, Meni suyib, quchib yursa. U doim yonimda tursa, Meni suysa, meni suysa. Mehribonim onajonim, Siz quvonchim, siz armonim. Sizga atab she’rlar bitay, Boshimdagi soyabonim. Qani endi birga bo‘lsam, Duolarin olib yursam. Yutuqlarim ko‘rsa onam, Nurga to‘lib ketar xonam. Salohiddin SAYFIYEV, Samarqand viloyati, Urgut tumanidagi 118-umumta’lim maktabining 9-sinf o‘quvchisi SHU JAJJI QIZALOQ – VATAN UMIDI Poytaxtimizning Yunusobod tumanidagi 246-umumta’lim maktabining 2-«G» sinf o‘quvchisi Ominaxon TURSUNOVAga Quyoshmas, asli nur sochgan olamga, Shu beg‘ubor kulgu, beg‘ubor chiroy. Jamalak sochlarin shamol har tongda, O‘rmoqni kunduzi orzu qilar Oy. Shu jajji qizaloq – Vatan umidi, Yo‘llarida kutsin g‘oyibona baxt. Uning qalbi bilan yuksalar, illo, Kelajak atalgan billur, tillo taxt. Farog‘at XUDOYQULOVA Luqmoni Hakim soyada dam olayotgan payt bolalar yashirincha borib, palaponlar chiqib ketmasligi uchun teshikni xas-xashak bilan to‘sib qo‘yibdilar. Luqmoni Hakim begona yurtda ko‘p kasallarni muolaja qilibdi. Qaytayotganlarida katta o‘g‘li musicha uyasiga qilgan ishlarini aytib beribdi. Voh, deya bir qalqibdi Luqmoni Hakim, yugurib borib, xas-xashakni olib tashlabdi. Afsus, palaponlar qurib qolgan, ona musicha esa nima qilarini bilmay, teshik atrofda sarson aylanardi. Uning qarg‘ish va nolasini eshitganday bo‘libdi Luqmoni Hakim. Ko‘z oldi qorong‘ilashib: «Nima qilib qo‘ydilaring?!» debdi jig‘ibiyron bo‘lib. U ho‘ngrab yig‘lab yuboribdi. Bolalar hayron: «O‘sha qushchalarni debmi, ota?» Luqmoni Hakim dedi: «Biz begunoh qushchalarga zulm qildik, endi jabrini ko‘ramiz». Ular o‘z uylariga yetib kelganda, qorong‘i tushgan edi. Bemahalda ikki navkar bostirib kiribdi: «Qayerlarda yuribsiz, Hakim? Shahar hukmdori betob, tabiblarning qo‘lidan hech nima kelmadi, tezda borishingiz kerak!» Hakim bod kasaliga chalingan hukmdorni tekshirib, boshini sarak-sarak qilibdi. – Achchiq bo‘lsa-da, haqiqatni aytsam: muolaja qilish vaqti o‘tibdi... – Muolajani sen qilishing kerak edi, qayerlarda yuribsan?! Hukmdor Luqmoni Hakimni bolalari bilan qo‘shib zindonga tashlashni buyuribdi. Uch kundan keyin hukmdor vafot etibdi. O‘rnini o‘g‘li egallabdi. Oradan ancha vaqt o‘tgach, ziyofat paytida qo‘qqisdan uning tomog‘iga suyak tiqilibdi. U o‘zini har yonga urib najot so‘rardi. Biroq, unga hech kim yordam berolmabdi. Nafas olishi ham mushkullashib qolgan. «Luqmoni Hakimgina bir nima qilishi mumkin», deyishibdi vazirlar. «Lekin otangiz u va bolalarini zindonga tashlagan, o‘lib qolmagan bo‘lsa, hoziroq olib kelamiz». Luqmoni Hakimning ikki bolasi qiyinchilikka dosh berolmay zindonda vafot etgan edi. O‘zi bir ahvolda. Uni olib kelishibdi. Hukmdor ovozi xirillab debdi: – Darddan qutulsam, tilagingni bajaraman. – Agarda aytganimni bajarsangiz, darddan xalos bo‘lasiz. Bu dardning davosi faqat... o‘g‘lingizning issiq qoni, – debdi to‘satdan Hakim. – Nima? – angrayib qolibdi hukmdor. – O‘lsam o‘lamanki, bitta-yu bitta o‘g‘limni... Yo‘q, bunga yo‘l qo‘ymayman. Kundan kun hukmdorning ahvoli og‘irlashibdi. Yana Luqmoni Hakimni olib kelishga majbur bo‘libdilar. Bemor tildan qolgan edi. – Nahotki, davo faqat – begunoh norasidaning qoni, xolos? – so‘radi vazir. – Muolajaning boshqa yo‘li yo‘qmi? Masalan, jarrohlik yo‘li. Tig‘... – Hojati yo‘q tig‘ning, – deya vazirning so‘zini bo‘libdi Luqmoni Hakim. – Yaxshi, bolani olib keling, jallodni ham. Shu payt kimdir pichirlabdi: – Hakim o‘ch olmoqchi. Sobiq hukmdorga bo‘lgan alamini o‘g‘lidan olib, bolasini ko‘z oldida o‘ldirmoqchi! – Unaqa emas, – dedi Hakim. – Meni va farzandlarimni Xudoning o‘zi jazoladi. Bizga qarg‘ish tegdi. Sobiq hukmdorning hukmi bir bahona... – Qarg‘ish? Kimning qarg‘ishi? – hamma hayron. – Qiziq, hamma duo qiladi-ku tabibni?! – Keyin aytib beraman. Bolani keltiring, vaqt g‘animat! Aytganini qildilar. – Bolaning ko‘zini bog‘lang, – buyurdi Hakim. Shamshir ko‘tarib jallod kirib keldi-yu, hukmdor bor ovozi bilan baqirib, shunday qattiq na’ra tortibdiki, tomog‘idagi suyak otilib ketganini sezmabdi». – Qoyil,– dedi Halimjon ibratli rivoyatdan zavqlanib. – Aqlingizga, topgan chorangizga balli, Luqmoni Hakim! – Musichangga qara, – dedi Hamro xola. – Bir nima deyapti senga qarab... Shu payt eshik taqilladi. Halimjon yugurib borib, darchani ochdi. – Uyingizni ta’mirlab beramiz. Mahallaga ajratilgan fond hisobidan. Halimjon xushxabarni buvisiga yetkazgan edi, uning ko‘zlari chaqnab ketdi. – Nahotki...

Muhammad SHODIY
 

RUSTAMJONNING XATOSI

Rustamjon degan bola juda tartibsiz ekan. Kiyimlari har qayerda sochilib yotar, darslarda to‘liq qatnashmas, doim ikki baho olarkan. Kechalari o‘yin o‘ynab, tongda juda kech uyg‘onar ekan. Bir kuni onasi Rustamjonga: – O‘g‘lim, ertaga ikki baho olmagin, ertaroq darslaringni tayyorlab ol. Shunda darsda uxlab qolmaysan. Agar yaxshi baho olib kelsang, seni mehmonga olib boraman, – debdi. Rustamjon shosha-pisha papkasini ko‘tarib, maktabga chopibdi. U darsga kelib, papkasidan kitob va daftarini qidira boshlabdi. Ammo izlaganlari uyida qolib ketgan edi. Rustamjonning ustozi buni bilib, unga yana «2» baho qo‘yibdi. Uyga kelgandan so‘ng, onasi buni ko‘rib, jahli chiqibdi va: – Kelgunimcha uyni yig‘ishtirasan, bu senga jazo, – deb mehmonga ketibdi. Rustamjon tartibsizligidan pushaymon bo‘libdi va boshqa bunday qilmaslikka so‘z beribdi.

Zuhra INOG‘OMOVA, poytaxtimizning Shayxontohur tumanidagi 40-umumta’lim maktabining 6-«A» sinf o‘quvchisi

 

MA’RIFATPARVAR IJODKOR

Qatag‘on qurbonlari haqida so‘z ketganida, turfa taqdirlar-u bevaqt xazon bo‘lgan umrlar ko‘z oldingizga keladi. Sevimli adibimiz A.Qodiriy, otashqalb shoir Cho‘lpon, Abdurauf Fitrat singari asl o‘zbek o‘g‘lonlarining ayanchli qismatlari barchamizni chuqur o‘yga toldiradi. Bugun qatag‘onga uchragan buyuk ma’rifatparvar bobomiz Abdurauf Fitrat haqida to‘xtalmoqchimiz

Manbalarga ko‘ra, Abdurauf Fitrat 1884-yil Buxoro shahrida tavallud topgan. Fitrat uning taxallusi bo‘lib, «tug‘ma iste’dod» degan ma’noni anglatadi. Bobomizning otasi o‘qimishli, onasi Bibijon ham adabiyotdan boxabar ayol bo‘lgan. U oilasining to‘ng‘ich farzandi bo‘lib, ilk tarbiyani diniy maktabda, so‘ngra Mir Arab madrasasida tahsil oladi. Fors hamda o‘zbek tillarini mukammal bilgan shoir adabiyotning barcha janrida qalam tebratadi. O‘sha davrning taniqli o‘quv dargohlarida tahsil oladi. Fitrat Buxoro, Samarqand, Toshkent universitetlarida yoshlarga saboq beradi, O‘zbekiston davlat ilmiy-tadqiqot institutida, Til va adabiyot institutida, O‘zbekiston Fanlar qo‘mitasida ishlaydi. O‘sha davrlarda she’rlar, pyesalar, ilmiy asarlar yozadi. Uning millatparvarligi Sho‘ro hukumatiga yoqmaydi. U ham Abdulla Qodiriy, Cho‘lpon, Botu, Usmon Nosir singari erkparvar insonlar qatorida qamoqqa olinadi. 1937-yilning aprel oyida hibsga olingan Fitrat 1938-yilning 4-oktabrida otib tashlangan. Ko‘pqirrali va sermahsul ijodkor Fitrat erkin, ozod va farovon hayot sari chorlaydigan she’rlari bilan xalqimiz orasida nom qozonadi. Uning «Biroz kul!», «Yana yondim», «Ishqimning tarixi», «Qor» singari she’rlari o‘zbek o‘quvchilari qalbidan mustahkam o‘rin egallaydi. Afsuski, uning talaygina badiiy asarlari, pyesalari bizgacha yetib kelmagan. Shunga qaramay, ijodkorning she’rlari hali-hanuz yoshlar tomonidan sevib mutolaa qilinmoqda. Poytaxtimizda yosh avlodni qatag‘on qurbonlarining hayot yo‘li bilan yaqindan tanishtirish, ularni ona Vatanga muhabbat ruhida tarbiyalash maqsadida «Qatag‘on qurbonlari xotirasi» muzeyi barpo etilgan. Ushbu majmuaga tashrif buyursangiz, xalqimizning qora kunlari deya e’tirof etiladigan «Qatag‘on yillari»ga oid ko‘plab ma’lumotlar bilan tanishasiz.

Ozoda TURSUNBOYEVA

"NABIRAMGA MAKTUBLAR" TURKUMIDAN

CHUMOLINING INI..

Tikanli daraxt va olmaxon voqeasi bolaligimni yodimga solib yubordi. U paytlarda qishlog‘imizga gaz kelmagan, qishli, qirovli kunlarda samovar o‘tinga qiynalib qolardik. Ko‘pincha choyni poxol, g‘o‘zapoya yoqib, qumg‘onda qaynatardik. Choyga tutun isi urib qolardi. Ayniqsa, mehmon kelganda noqulay bo‘lardi. Bir kuni buvimlarning toblari qochib, ko‘ngillari samovarchoy tusab qoldi. Aksiga olib, uyda tirnoqdek ham tarasha yo‘q. Hamma yoqni qalin qor bosgan. Qo‘shnimiz sezib qolib, kattagina bir to‘nkani chiqarib berdi. Buni eshitib, buvimlar yotgan joylarida rosa duo qildilar. Men shoshib chopqi bilan to‘nkani kertishga tushdim. To‘nkaga chumoli in qurgan ekan. Ikki-uchtasi oppoq qor ustiga uchib tushdi. O‘liktirikligini bilib bo‘lmas, uyquda edi, shekilli. Qo‘lim ishga bormay qoldi. Kirib buvimga aytdim.
– Hay-hay, – dedilar buvim yotgan joylarida bir ahvolga tushib, samovarchoy ichmay men o‘lay, to‘nkani tek qo‘y, bahorgacha qimirlatmanglar, chumolining ini buzulmasin-a...
Bu gapdan sevinib ketdim. Bahor keldi. Chumolilar to‘nkani ichidan chiqib, asta-sekin har tarafga o‘rmalab ketishdi. Ammo bu paytda buvimlar olamdan o‘tgan edilar. Men ko‘zimda yosh bilan, chumolilarga shunday-shunday bo‘lgan edi, deb buvim haqlarida gapirib bergan edim. Ana shunaqa, bolajonim. Dunyoda hech bir narsaning uyi buzilmasin. Sizlar hamjihat bo‘lib, olmaxonlarning inini saqlab qoldinglarmi, barakalla! Tabiatni asrashda hamisha shunday hushyor bo‘ling. Chunki bu go‘zal olam sizlarniki.

(Davomi bor)

Erkin MALIK,
O‘zbekiston Respublikasida
xizmat ko‘rsatgan jurnalist

Sharh qoldirish
  1. Assalomu alaykum, nashr etilgan gazeta sonlarining elektron shakllari ham mavjudmi? Mavjud bo'lsa - qaysi ssilka bo'yicha o'tiladi? Javob uchun oldindan rahmat!