Qadimda Farg‘ona viloyatining tog‘ etagida bir qishloq bo‘lgan ekan. Qishloqning chekkasida kattakon yong‘oq daraxti bor ekan. Bu daraxt shu qadar baquvvat ekanki, qattiq shamol, yomg‘irlarda ham gullari to‘kilmas e k a n . Yomg‘ir suvlarini bir zumda shimib olar, kuz faslida butun qishloq ahlini mo‘l hosili bilan siylarkan. Hatto yong‘oqlarni qo‘shni qishloq bozorlariga ham olib borib sotishar ekan. Kunlardan bir kun qishloq ahli ertalab barvaqt uyg‘onib qarashsa, tovuqlari, o‘rdaklari, g‘ozlari kamayib qolganmish. Bu hol har kuni takrorlanadigan bo‘libdi. Qishloqning bir ovchisi tun bo‘yi uxlamay o‘g‘rini poylabdi, yostig‘ining ostiga bolta qo‘yib yotibdi. Yarim tunda sudralib kelayotgan bahaybat ilonga ko‘zi tushibdi. Ilon tovuqxona tomon sudrala boshlabdi. Bir tovuqni og‘ziga solib, ini tomonga yo‘l olibdi. Shunda ovchi bir qo‘liga jinchiroq, bir qo‘liga bolta olib ilon tomon yuguribdi. Lekin unga yeta olmabdi. Ilon yong‘oq daraxtining kovagiga kirib ketibdi. Ertalab ovchi bor gapni qishloq ahliga aytib beribdi. Odamlar ilonni azoblab, dumini uzib olishibdi. Shu payt Jo‘raboy ismli qishloqning oqsoqoli kelib qolibdi. Bo‘lgan voqeani tinglab, boshini sarak-sarak qilgancha shunday debdi: – Ey qishloq ahli, xalqimizda shunday maqol bor: «Yaxshi gap bilan ilon inidan chiqadi», deb ilon ini tomon borib, – sen bizning qishloq ahlini kechir, ular sening joningga ozor yetkazishibdi, – deyishi bilan ilon sudralgancha inidan chiqib, daryo tomon yo‘l solibdi. Bahodirlar esa qilgan ishidan pushaymon bo‘lishibdi. Bir kuni Jo‘raboy oqsoqol daryo chetida yotgan o‘sha dumi uzilgan ilonga ko‘zi tushibdi. Ilonni ushlab qarasa, hali tanasi issiq ekan. Undan qishloq aholisi nomidan kechirim so‘rabdi. Ilonning shu topda joni uzilibdi... – Daryo toshib, ilonni oqizib ketgan. Agar uning dumi uzilmaganida, biron-bir toshga dumini o‘rab, o‘zini-o‘zi himoya qilgan bo‘lar edi, – debdi oqsoqol qishloqdoshlariga qarata. Qishloq ahli yong‘oq daraxti tagiga ilonni ko‘mishibdi. Keyin ular bundan buyon jonivorlarga ozor bermaslikka so‘z berishibdi.

Azizaxon YO‘LDOSHALIYEVA, Farg‘ona viloyati, Beshariq tumanidagi 2­umumta’lim maktabi o‘quvchisi